İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın gıda tedarik firmalarına yönelik yürüttüğü soruşturma dosyasına giren Vergi Denetim Kurulu’nun yaş sebze ve meyve sektörüne ilişkin iki kapsamlı raporu, “tarladan markete fiyat yolculuğu”ndaki çarpıcı tabloyu ortaya koydu.
41 şirket yöneticisine yönelik gözaltı kararı verilen soruşturmada, çiftçinin 6-8 liraya sattığını söylediği mandalina 28 liralık maliyetle kayda geçirilirken, bazı üreticilerin sattığından katbekat fazla ürün adına makbuz düzenlendiği, hiç ürün satmayan hatta hayatını kaybeden kişiler adına bile milyonlarca liralık belge oluşturulduğu tespit edildi. Raporlara göre sistemin merkezinde, gerçek üretici fiyatının belge üzerinde yükseltilerek maliyetin şişirilmesi ve yüksek satış fiyatının kâğıt üzerinde “normal” gösterilmesi bulunuyor.
TARLADA 6 LİRA, TAHSİL MAKBUZDA 28 LİRA!
Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının 14 Temmuz ve 3 Eylül 2026 tarihli yaş sebze ve meyve sektörüne ilişkin raporları, Türkiye’nin en çok tartışılan meselelerinden biri olan “Ürün tarladan çıktıktan sonra neden bu kadar pahalanıyor?” sorusuna dikkat çekici yanıtlar verdi.
İki raporda toplam 41 riskli mükellef ayrıntılı biçimde incelendi. Vergi müfettişleri çiftçi beyanlarını, müstahsil makbuzlarını, e-faturaları, Hal Kayıt Sistemi verilerini ve şirket kayıtlarını karşılaştırdı. Ortaya çıkan bulgulara göre bazı tedarikçilerde üreticinin gerçek satış bedeli ile belgelerde gösterilen alış maliyeti arasında ciddi farklar oluştu.
ÇİFTÇİ 6-8 LİRA DEDİ, MAKBUZ 28 LİRA YAZDI
Raporlardaki en çarpıcı örneklerden biri mandalinada ortaya çıktı. Bir üreticinin 6-8 TL/kg seviyesinden sattığını beyan ettiği mandalina, müstahsil makbuzunda 28 TL/kg maliyetle kayda geçirildi. Firmanın aynı dönemdeki ortalama satış fiyatı ise 31,82 TL/kg olarak belirlendi.
Başka bir örnekte üretici mandalinayı 12 TL/kg fiyatla sattığını söyledi. Aynı ürün müstahsil makbuzunda 31,48 TL/kg olarak görünürken şirketin ortalama satış fiyatı 31,65 TL/kg oldu.
Böylece üretici fiyatı ile şirketin satış fiyatı arasında yaklaşık 20 liralık fark bulunmasına rağmen, belge üzerinde şirket sanki kilogram başına yalnızca 17 kuruş kazanmış gibi bir tablo ortaya çıktı.
4 LİRALIK ELMA 9,50 LİRALIK “MALİYET” OLDU
Benzer tablo başka ürünlerde de görüldü. VDK raporlarına göre;
çiftçinin 4-5 liraya sattığını belirttiği sanayi tipi elma 9,50 TL alış maliyetiyle gösterildi, ortalama 9,74 TL’ye satıldı,
7-12 TL aralığında alındığı beyan edilen patates belgede 20 TL, satışta ortalama 21,91 TL olarak yer aldı,
28-29 TL seviyesinde satıldığı belirtilen çekirdeksiz üzümün müstahsil makbuzunda fiyatı 45 TL’ye çıktı; şirketin ortalama satış fiyatı ise 45,81 TL oldu,
16 TL’ye satıldığı belirtilen mandalina ise belgede 32 TL, satışta ortalama 35,19 TL olarak kayıtlara geçti.
LİMONDA ÇİFTÇİ KONUŞTU: 35’E SATTIM, MAKBUZDA 70
Raporun en dikkat çekici bölümlerinden biri limon üreticilerinin ifadeleri oldu. Bir üretici yaklaşık 50 ton limonu 45-50 TL/kg seviyesinden sattığını, kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatın 64-72 TL arasında gösterildiğini söyledi.
Başka bir çiftçi 25 ton limonu 35 TL/kg fiyatla sattığını, piyasadaki fiyatın yaklaşık 38 lira olduğunu anlatırken kendi adına düzenlenen makbuzlarda 70-78 TL/kg fiyat bulunduğunu ifade etti.
35 yıldır çiftçilik yaptığını belirten bir üretici ise ilk kesimde limonu 55 TL, ikinci kesimde 40 TL seviyesinden sattığını ancak belgelerde kilogram fiyatının 70 TL olarak göründüğünü söyledi.
Bir başka çiftçi de ilk kesimde 100 ton limonu 35 TL, ikinci kesimde 100 tonu 40 TL seviyesinden sattığını; buna karşılık kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatların 69-72 TL arasında olduğunu beyan etti.
SADECE FİYAT DEĞİL, TONAJ DA KATLADI
VDK’nın incelemesinde yalnızca kilogram fiyatlarının değil, satılan ürün miktarlarının da büyütüldüğüne ilişkin beyanlar yer aldı. Bir limon üreticisi 2025 yılında toplam 200 ton limon ürettiğini ve sattığını söylerken kendi adına 633 ton limon için müstahsil makbuzu düzenlendiğini anlattı.
Başka bir üreticinin 126 tonluk limon satışı 328 ton olarak kayda geçti. Üretici gerçek ticaret hacminin yaklaşık 2,5-2,6 milyon TL olduğunu belirtirken, adına düzenlenen belgelerin toplamı yaklaşık 10 milyon TL’ye ulaştı.
Bir muz üreticisi ise yaklaşık 100-140 ton ürün sattığını, buna karşılık adına 192 ton üzerinden makbuz oluşturulduğunu; yaklaşık 4,63 milyon TL olduğunu belirttiği gerçek ticaret tutarının belgelerde 8,49 milyon TL’ye yükseldiğini anlattı.
400 TON PATATES, KÂĞIT ÜZERİNDE 1,7 MİLYON KİLO
En dikkat çekici miktar farklarından biri patateste görüldü. Bir üretici yaklaşık 400-500 ton patatesi 7-12 TL/kg seviyesinden sattığını beyan etti. Ancak aynı üretici adına 1 milyon 741 bin 840 kilogram patatesin 20 TL/kg üzerinden alınmış gibi belgelendirildiği tespit edildi.
Başka bir üretici de yaklaşık 700 ton soğan sattığını söylerken, adına düzenlenen makbuzlarda miktarın 1.855 tona çıktığını ifade etti.
60 TON SARIMSAK, MAKBUZDA 800 TON
Tümen Tarım'a ilişkin incelemede bir üretici yaklaşık 60 ton sarımsak ürettiğini ve ürününü kilogramı 50 liradan sattığını beyan etti. Ancak VDK raporunda aynı üreticinin adına düzenlenen müstahsil makbuzlarında 800 ton sarımsak bulunduğu kayda geçti.
Bu örnek, raporlardaki miktar uyuşmazlıklarının ulaştığı boyutu ortaya koyan en çarpıcı tespitlerden biri oldu.
“BEN O FİRMAYA HİÇ MAL SATMADIM”
Müfettişlerin görüştüğü bazı kişilerin beyanları ise fiyat ve miktar farklılığının da ötesine geçti. Bazı kişiler, adlarına milyonlarca liralık müstahsil makbuzu düzenlenmesine rağmen ilgili firmaya hiçbir ürün satmadıklarını söyledi.
Bazıları zirai faaliyetinin dahi bulunmadığını, bazıları şirket çalışanı olduğunu ancak çiftçi olmadığını anlattı. Bir üretici, yalnızca belirli ürünleri yetiştirdiğini ancak kendi adına hiç üretmediği ahududu, incir, böğürtlen, elma ve kayısı gibi ürünler için de belge düzenlendiğini söyledi.
Acar Agro dosyasında bir üretici, şirketi tanımadığını ve hiçbir ürün teslim etmediğini belirterek kendi adına gösterilen satışların “hayalî” olduğunu beyan etti.
ÖLÜLER ADINA MİLYONLUK MAKBUZLAR KESİLDİ
Raporların en çarpıcı bulgularından biri ise hayatını kaybetmiş kişilerin adına düzenlenen belgeler oldu. Ahmet Demir'e ilişkin incelemede, daha önce hayatını kaybetmiş 49 kişi adına 87 müstahsil makbuzu düzenlendiği ve bu belgelerin toplam tutarının 2 milyon 524 bin 987 TL olduğu tespit edildi.
Bigadiç Derin Tarım bakımından 6 ölü kişi adına 16 belge ve yaklaşık 5,88 milyon TL, Beta Tropikal bakımından ise 13 ölü kişi adına belge düzenlendiğine ilişkin tespitler raporlara girdi.
VDK, ölüm tarihinden sonra düzenlenen bu belgeleri, maliyetlerin istenilen seviyede oluşturulmasına imkân sağlayabilecek belge düzeni bakımından önemli bir risk göstergesi olarak değerlendirdi.
TARLADAN DEV MARKET ZİNCİRLERİNE FİYAT YOLCULUĞU
Raporlar, incelemeye alınan büyük tedarikçilerin Türkiye’nin önde gelen perakende zincirlerine yaptığı satışları da ortaya koydu. Acar Agro’nun 2025 yılında en fazla satış yaptığı şirket Yeni Mağazacılık A.Ş. oldu. Şirketin buraya yaptığı satış yaklaşık 709 milyon TL’ye ulaştı. Aynı yıl Migros’a yaklaşık 21,7 milyon TL satış yapıldığı görüldü.
2026’nın ilk üç ayında da Yeni Mağazacılık’a yaklaşık 193,2 milyon TL, Tarım Kredi Kooperatifine 73,5 milyon TL, Migros’a ise 25,7 milyon TL satış kaydı yer aldı.
Raporda ayrıca Akın Tarım’ın ŞOK, Kerem Sebze Meyve’nin BİM ile ticari ilişkileri ortaya konuldu. Böylece ürünün tarladan büyük tedarikçiye, oradan zincir market kanalına uzanan yolu da mali kayıtlarla görünür hâle geldi.
İŞTE FİYAT ÇARKI: GERÇEK MALİYET KÂĞIT ÜZERİNDE ŞİŞİRİLDİ
[1:54 PM]VDK raporlarının ortaya koyduğu modele göre sistemin ana mekanizması beş aşamada şekilleniyor:
Çiftçi ürünü gerçek piyasa fiyatından satıyor. Üretici adına daha yüksek fiyat veya miktarla müstahsil makbuzu düzenleniyor. Böylece şirketin kayıtlı alış maliyeti yükseliyor. Şişirilmiş maliyet satış fiyatına yaklaştırılarak kâr marjı kâğıt üzerinde küçültülüyor. Ürün daha sonra büyük dağıtım ve perakende zincirlerine aktarılıyor.
Vergi müfettişleri, bu yöntemin yüksek satış fiyatının görünürde makul gösterilmesine ve elde edilen ekonomik faydanın vergi dışı bırakılmasına imkân sağlayabileceği değerlendirmesinde bulundu.
CEVABI TESPİT EDİLEN SORU: ÇİFTÇİDEN ÇIKAN FİYAT NEREDE ŞİŞİYOR?
Raporların ortaya çıkardığı tablo, tartışmayı yalnızca “tüccar çiftçiden ucuza alıp pahalıya satıyor” noktasının ötesine taşıdı. VDK bulgularına göre bazı örneklerde 6-8 liraya alınan ürün 28 lira, 12 liraya alınan ürün 31,48 lira, 7-12 liraya alınan ürün 20 lira, 4-5 liraya alınan ürün ise 9,50 lira maliyetliymiş gibi kayda geçirildi.
